احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

204

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

وى را تبريك گفتم كه حيوة خود را نجات داده و كاملا از جراحت وارده بوى و كشته شدن يكنفر هندى اظهار تأسف و تكدر نمودم چون قونسول معزى اليه براى همراهى ويس قونسول از منزلش بقونسولگرى تقاضاى اسكورت نمود لذا او را با كالسكه خود بقونسولگرى آورده يقين دارم كه اين حادثه نتيجه پرياگاندهاى سخت زهرآگينى است كه بعضيها در اين ايام اخير برضد قونسول و بريستول كه تازه آمده نموده‌اند خواه به علت مسئله بوشهر و خواه مخصوصا براى اينكه ميگويند انگليسها پول زيادى ميدهند كه بختيارى و اشخاص بانفوذ ديگر را به طرف خود جلب نمايند . اينجانب حتم دارم كه بواسطه اين پرياگاند افكار بر عليه انگليسهاست . قونسول انگليس را در حضور قونسول روس چند روز قبل مطلع ساختم و از آنها خواهش كردم كه فكرى براى اين كار بنمايند . گارد شهر را زياد نمودم گشتى فوق العاده شب و روز در اطراف قونسولگرى مأمور كردم و يكدسته سواره‌نظام براى ذخيره در شهر نگاهداشتم براى اين اقدامات قونسول انگليس و قونسول روس شفاها اظهار تشكر نمودند . امضاء چلسترم 22 » شنبه 23 شوال 1333 ( 4 سپتامبر 1915 ) صبح از سپهدار اعظم وزير جنگ ملاقات به عمل آمد سپهدار گفت حادثه اصفهان قضاى بىخير و بركت بود چونكه مستر گرايهم قونسول انگليس تير خورد و نمرد فقط يكنفر رعيت انگليس به هلاكت رسيد ! شش و نيم بعد از ظهر مستوفى الممالك ببازديد پرنس روس در سفارت ييلاقى تجريش آمد . سه‌شنبه 26 شوال 1333 ( 7 سپتامبر 1915 ) امروز دو ساعت و نيم قبل از ظهر در شيراز از غلام عليخان نواب ويس قونسول انگليس در حالى كه به طرف قونسولخانه ميرفت چند تير از طرف شخص مجهولى به طرف او خالى شده دو تير بمشار اليه خورد و فعلا او را بمنزلش برده مشغول معالجه هستند . رئيس عليخان دلبارى در موقع حمله بسنگرهاى انگليس و گرفتن چند سنگر بواسطه يك تير خطا از طرف اتباع خودش مقتول شد . در برازجان و شيراز براى او ختم گذاشتند . چهارشنبه 8 سپتامبر 1915 ( 27 شوال 1333 قمرى ) چهار و نيم بعد از ظهر پرنس رويس وزيرمختار آلمان به صاحبقرانيه رفته تنها بطور خصوصى حضور شاه شرفياب شد مذاكرات كاملا محرمانه بود و مدت يكساعت به طول انجاميد . صبح مستوفى الممالك رئيس الوزراء بديدن عاصم بيك سفير كبير عثمانى رفت . نيمساعت بعد از ظهر مارلينگ وزيرمختار انگليس در صاحبقرانيه بملاقات رئيس الوزراء رفته چندين ساعت بگفتگو پرداخت در بين مذاكره شاه مستوفى الممالك را خواست و او شرفياب شد و زود مراجعت كرد . نگارنده در صاحبقرانيه مستشار الدوله وزير پست و تلگراف را ملاقات نمودم مشاراليه گفت اوضاع خيلىخيلى سخت است انگليسها فوق العاده برضد مستوفى الممالك ميكوشند . اگرچه وزيرمختار روس مسيو فن‌اتر قدرى ملايم‌تر است و با پليتيك خشن انگليسى همراه نيست ولى گويا بالاخره هردو دولت مجبور به مخالفت جدى شده‌اند ظاهرا روس‌ها آوردن شاه سابق محمد على ميرزا را از راه بندر جزبه انگليسها تحميل نموده‌اند بعلاوه اخيرا خبر رسيد كه اتباع انگليس با خانواده خود از اصفهان به طرف طهران حركت كرده و روسها نيز از آنها تبعيت خواهند نمود حتى محتمل است كه قونسول روس و انگليس شخصا هم از اصفهان خارج شوند همينطور شنيده مىشود كه هردو وزيرمختار روس و انگليس ميخواهند به طرف قزوين حركت كرده و قواى قزوين خود را بطهران بفرستند . پريشب مجددا روسها هزار نفر سرباز در انزلى پياده كرده و سربازان شبانه مست نموده باهالى صدمه زياد وارد آورده‌اند . دولت ايران متأسفانه هيچ قوهء در مقابل ندارد رئيس الوزراء باصفهان دستور تلگرافى داده است كه عده بختيارى از آنجا بطهران بيايند ولى در صندوق ماليه دينارى پول نيست و فعلا دولت درصدد است كه جواهر دولتى را نزد تجار داخله گرو گذارده وجهى تهيه كند . اما شما خوب تجار ايرانى را ميشناسيد كه همه را بوعده امروز و فردا ميگذرانند اگر ممكن ميشد سفارت آلمان معادل يك ميليون